عوارض دیابت

آیا قندخون بالا تنها عارضه ی ناشی از دیابت است؟

در این مقاله می خواهیم در مورد عوارض دیابت صحبت کنیم. قند خون بالا و دیابت در طولانی مدت می توانند بر سایر اندام های بدن تاثیر گذار باشند و عملکرد آن ها را تحت تاثیر قرار دهند.

بنابراین در صورتی که قندخون به طور دائم بالا باشد و دیابت به خوبی کنترل نشود، ممکن است به تدریج با علائم و عوارض شدید تری (نسبت به زمان شروع دیابت) مواجه شوید. موارد زیر از جمله عوارض احتمالی دیابت هستند که ممکن است برخی افراد را دچار چالش کنند:

۱. بیماری های قلبی-عروقی:

میزان بالای گلوکز در خون به طور مستقیم میتواند باعث آسیب به بافت رگ ها و مویرگ های بدن (به طور معمول دیواره عروق دچار آسیب می شوند) و اختلال در عملکرد عروق مختلف بدن شود. به دنبال بروز این عارضه و اختلال در گردش خون نواحی مختلف بدن، ممکن است احتمال بروز برخی بیماری های قلبی-عروقی افزایش یابد و همچنین زمینه ی لازم برای بروز سایر عوارض دیابت نیز فراهم شده و فرد با مشکلات بیشتری روبه رو شود.

علاوه بر این، در صورتی که رژیم غذایی مناسبی نداشته باشید و میزان کالری و چربی موجود در غذای مصرفی شما بسیار زیاد باشد، ممکن است با ایجاد چاقی و افزایش چربی خون، باعث افزایش احتمال بروز بیماری های قلبی عروقی از جمله گرفتگی عروق یا سکته ی قلبی شود.

 

۲. آسیب به اعصاب بدن (نوروپاتی):

یکی از عوارض دیابت، آسیب به اعصاب بدن است. رگ ها و مویرگ های بدن وظیفه ی خون رسانی به بافت های مختلف بدن را بر عهده دارند و در صروتی که آسیبی به بافت آن ها وارد شود، خونرسانی به بخش های مختلف بدن مختل می شود و ترکیبات مورد نیاز سلول های بدن (که توسط خون حمل می شوند) به درستی تامین نمی شود. به این ترتیب بافت های بدن نمی توانند عملکرد خوبی داشته باشند.

یکی از مهمترین بافت های بدن، بافت عصبی است. اعصاب بدن وظیفه دارند تا با انتقال پیام های عصبی، آنچه حس میکنیم را به مغز انتقال دهند تا ما بتوانیم آن حس را درک کنیم و در صورت نیاز واکنش نشان دهیم (حس کردن حرارت و دور شدن از آن، مثالی از عمکلرد سیستم عصبی است). علاوه بر این، اعصاب بدن آنچه در بافت های مختلف رخ می دهد و ممکن است ما متوجه آن ها نشویم را نیز به مغز منتقل میکنند. برای مثال ممکن است پیام های عصبی را از قلب و ریه ها به مغز متنقل کنند تا ضربان قلب به خوبی کنترل شود و بتوانیم به درستی تنفس کنیم.

انواع نوروپاتی:

همانطور که گفته شد، میزان بالای گلوکز در خون می تواند به دیواره ی رگ ها و مویرگ های بدن آسیب برساند و بواسطه ی تخریب مویرگ، باعث اختلال در خونرسانی شود. بخشی از مویرگ های بدن، خونرسانی به عصب ها را برعهده دارند و در صورتی که نتوانند وظیفه ی خود را به خوبی انجام دهند، اعصاب بدن تخریب می شوند و نمی توانند به درستی پیام های عصبی را منتقل کنند. بسته به نوع و موقعیت عصب تخریب شده، علائمی که بروز میکند متفاوت خواهد بود. موارد زیر از جمله آسیب های عصبی و علائم آن ها است که ممکن است یک فرد مبتلا به دیابت با آن ها مواجه شود :

نوروپاتی حسی:

نوروپاتی حسی یکی از عوارض دیابت است که افراد دیابتی باید توجه ویژه ای نسبت به آن داشته باشند.نوروپاتی حسی میتواند به عصب های منتقل کننده ی پیام های عصبی مانند لمس، احساس سرما یا گرما، درد و سایر حس های مرتبط با پوست، عضلات و استخوان ها، آسیب برساند و انتقال این پیام ها به مغز را مختل کند. در این حالت ممکن است در ناحیه ی آسیب دیده، علائمی همچون بی حسی، سوزن سوزن شدن، کاهش احساس درد، عدم احساس تغییرات دمایی، عدم تشخیص موقعیت اندام مورد نظر، سوزش یا تیر کشیدن بروز کند.

محل بروز نوروپاتی حسی کجاست؟

نوروپاتی حسی اغلب در ابتدا پاها را درگیر میکند و علائم در انگشتان پا بروز میکند و به تدریج به سایر بخش های پا یا اندام های دیگر گسترش پیدا میکند. کاهش احساس در پاها از این جهت اهمیت دارد که ممکن است پا آسیب ببیند و زخمی در این ناحیه ایجاد شود (زخم پای دیابتی) ولی درد آن حس نشود و فرد متوجه این آسیب نشود. از آنجاییکه قندخون بالا می تواند احتمال بروز عفونت را افزایش دهد، حتی ایجاد زخم کوچک در پا یا اندام های دیگر نیز میتواند منجر به بروز مشکلات بزرگتری شود و سلامت آن اندام را به خطر بیندازد. گاهی نوروپاتی به حدی شدید است که فرد حتی متوجه شکستگی های استخوانی نمی شود.

 

نوروپاتی اتونومیک:

از دیگر عوارض دیابت می توان به نوروپاتی اتونومیک اشاره کرد. اعصاب اتونومیک (خودکار) در بدن پیام های عصبی را از مغز به بافت های مختلف و غدد بدن (مانند غده ی تیروئید) منتقل میکنند. این اعصا مسئول تنظیم بخشی از فعالیت های بدن هستند که به صورت خودکار انجام می شود و شما متوجه آن ها نمی شوید (مانند عملکرد دستگاه گوارش، ضربان قلب و فعالیت دستگاه تولید مثلی). در صورتی که این دسته از عصب ها آسیب ببینند و نتوانند به خوبی فعالیت خود را انجام دهند، تنظیم برخی فعالیت های بدن دچار اختلال می شود و ممکن است علائمی همچون فلج معده (عدم حرکت غذا در دستگاه گوارش) و ایجاد تهوع و اسهال یا یبوست، عدم کنترل مثانه و بی اختیاری ادرار، ضربان قلب نامنظم، اختلال نعوظ و اختلال در سیستم کنترل حرارت بدن (تعریق)

 نوروپاتی حرکتی:

بخشی از عصب های بدن، اعصاب حرکتی هستند و فعالیت برخی عضلات بدن را کنترل میکنند. بنابراین در صورتی که این اعصاب دچار آسیب شوند، عضلات به درستی فعالیت نمی کنند و ممکن است علائمی همچون ضعف عضلانی، گرفتگی عضلانی، تخریب عضلات و از دست دادن عضلات بروز کند.

 

۳. آسیب به کلیه (نفروپاتی):

کلیه یکی از بافت های مهم بدن است که تصفیه ی مواد زائد را به عهده دارد و علاوه بر خروج ترکیبات سمی، تعادل مایعات بدن را نیز تنظیم میکند و ترشح برخی هورمون ها را نیز بر عهده دارد. در کلیه ها تعداد زیادی رگ و مویرگ وجود دارد تا مواد زائد را که از بافت های مختلف بدن وارد خون شده است را به کلیه برساند و مواد زائد در کلیه از خون خارج شود. با توجه به اینکه تعداد مویرگ ها در کلیه بسیار زیاد است، در صورتی که آسیبی به انها وارد شود، عملکرد کلیه ها و تصفیه ی مواد زائد مختل می شود و میتواند باعث آسیب به بافت کلیه ها شود. در برخی موارد به دلیل کنترل نامناسب قندخون ممکن است آسیب کلیه ها شدیدتر شود و برای تصفیه ی خون نیاز باشد تا دیالیز انجام شود.

۴. آسیب به چشم (رتینوپاتی):

همانطور که گفته شد، دیابت میتواند به رگ ها و مویرگ های مختلف آسیب برساند و عمکلرد آنها (خونرسانی) را مختل کند. یکی از عوارض دیابت آسیب به چشم است که از آن با عنوان رتینوپاتی یاد می شود. در صورتی که مویرگ هایی که به چشم خونرسانی میکنند دچار مشکل شوند، عملکرد چشم نیز تحت تاثیر قرار میگیرد و باعث بروز علائمی همچون تاری دید، وجود لکه ها یا رشته هایی در آنچه میبینید، تغییر در رنگ ها، وجود قسمت های تاریک در دید شما و یا از دست دادن بینایی شود. آسیب به چشم و بروز رتینوپاتی ممکن است در 4 سطح (بر اساس شدت آسیب و بروز علائم) تقسیم بندی شود:

  • سطح اول (R1)

در این مرحله هنوز مشکلات بینایی بروز نکرده است اما لازم است پیشگیری های لازم و کنترل قندخون به خوبی انجام شود تا از پیشرفت رتینوپاتی جلوگیری شود.

  • سطح دوم (R2)

در این مرحله ممکن است برخی علائم به صورت بسیار خفیف بروز کرده باشد و بینایی شما را تحت تاثیر قرار داده باشد. در این حالت لازم است به طور جدی برای کنترل قندخون اقدام کنید و به طور مرتب برای معاینه به پزشک مراجعه کنید تا در صورت پیشرفت علائم، سریعا متوجه آن شوید و برای کنترل عارضه اقدام کنید.

 

  • سطح سوم (R3)

در این سطح ممکن است علائم با شدت بیشتری بروز کند و لازم است به طور جدی برای کنترل این عارضه به پزشک مراجعه کنید.

 

علاوه بر این موارد ممکن است عوارض دیگری مانند ماکولوپاتی (عارضه ای که بخش میانی چشم را درگیر میکند و میتواند توانایی خواندن مطلب و رانندگی را تحت تاثیر قرار دهد)، آب مروارید و آب سیاه نیز به دنبال دیابت کنترل نشده، بروز کند.

 

۵. مشکلات دهان و دندان:

در صورتی که قندخون به مدت طولانی بالا باشد و قندخون به خوبی کنترل نشود، باعث افزایش گلوکز (قند) موجود در بزاق دهان نیز میشود. در صورتی که میزان گلوکز در بزاق افزایش یابد، محیط مناسبی برای رشد میکروب ها (مانند باکتری ها) فراهم میکند. برخی باکتری ها ترکیبات اسیدی تولید میکنند و باعث آسیب به بافت لثه و دندان ها می شود. در صورتی که زخم هایی بر روی لثه ها ایجاد شود و بهداشت دهان و دندان به درستی رعایت نشود، ممکن است باعث ایجاد عفونت در این ناحیه شود. عفونت ایجاد شده می تواند کنترل قندخون را مختل کرده و باعث افزایش قندخون شود.

در صورتی که قندخون بالا باعث آسیب به بافت دهان و دندان شود، ممکن است با علائمی مانند پوسیدگی دندان، التهاب لثه، خشکی دهان، برفک دهان (عفونت قارچی) و یا از دست دادن دندان ها مواجه شوید.

 

۶. عفونت:

همانطور که گفته شد، قندخون بالا میتواند محیط مناسبی برای رشد میکروب ها (باکتری، ویروس و قارچ) فراهم کند. بنابراین در صورتی که عوامل بیماری زا وارد بدن شود، می تواند به دلیل قندخون بالا، به خوبی در این محیط رشد کند و باعث بروز انواع عفونت ها (با توجه به نوع عامل بیماری زا) مانند عفونت پوستی، عفونت جنسی و غیره شود.

 

به طور کلی قندخون بالا می تواند در کوتاه مدت یا طول زمان عملکرد اکثر بافت های بدن را تحت تاثیر قرار دهید و در صورتی که قندخون به خوبی کنترل نشود، ممکن است فرد مبتلا به دیابت را با بیماری های دیگری نیز مواجه کند. اما با اینحال لازم است بدانید با کنترل مناسب قندخون می توانید به خوبی از بروز این عوارض جلوگیری کنید و یا بروز آن ها را تا حد امکان به تاخیر بیندازید. بنابراین کنترل مناسب قندخون، برای حفظ سلامت شما بسیار مهم و حیاتی است. به یاد داشته باشید ما نیز در مسیر حفظ سلامت شما همراه تان هستیم.

منابع:

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/diabetes/symptoms-causes/syc-20371444

فهرست پیشنهادی مطالعه مقالات دیابت:

  1. کلیات دیابت
  2. علت دیابت
  3. علائم دیابت
  4. آزمایش قند خون
  5. عوارض دیابت
  6. کاهش قند خون
  7. ورزش و دیابت
مرضیه پور کرمان

مرضیه پور کرمان

عضو تیم تحقیق و توسعه

کارشناس ارشد تغذیه و رژیم درمانی از دانشگاه شهید بهشتی تهران