افت قند خون

آیا کاهش قند خون خطرناک است؟ در صورت دیدن علائم چه باید کرد؟

علت کاهش قند خون (افت قند خون) چیست؟

یکی از عارضه های دیابت که ممکن است یک فرد مبتلا به دیابت با آن مواجه شود، کاهش قند خون (هیپوگلایسمی؛ هیپو به معنای کم . گلایسمیا به معنی قند یا گلوکز موجود در خون) است. این عارضه به طور معمول به دنبال عدم استفاده ی صحیح از داروها یا انسولین، تغذیه ی نامناسب و انجام فعالیت های ورزشی در زمان نامناسب است. با اینحال حتی اگر به دیابت مبتلا نباشید نیز ممکن است هیپوگلایسمی را به طور طبیعی در حالت ناشتایی و چند ساعت پس از صرف غذا تجربه کنید.

در افراد مبتلا به دیابت برای کنترل قند خون از انسولین یا دارو هایی که می توانند ترشح انسولین را افزایش دهند، استفاده می شود. در صورتی که میزان انسولین موجود در خون متناسب با میزان گلوکز خون نباشد، ممکن است قند خون بیش از حد کاهش یابد و میزان گلوکز در خون کمتر از 70 میلی گرم در دسی لیتر خون شود. در این حالت علائم هیپوگلاسمی بروز می کند. موارد زیر از جمله علائمی است که حین کاهش قند خون بروز می کند:

علائم کاهش قند خون:

  • احساس گرسنگی؛
  • خستگی؛
  • لرزش بدن؛
  • تعریق؛
  • رنگ پریدگی؛
  • احساس سوزن سوزن شدن اطراف دهان؛
  • افزایش ضربان قلب یا تپش قلب نامنظم؛
  • خواب آلودگی؛
  • گیجی و سرگیجه؛

اگر کاهش قند خون درمان نشود چه اتفاقی می افتد؟

در صورتی که کاهش قند خون درمان نشود ممکن است میزان گلوکز در خون کمتر 50 میلی گرم در دسی لیتر شود و علائم شدید تری مانند تاری دید و کاهش هوشیاری بروز کند. در صورتی که هیپوگلایسمی به طور مکرر رخ دهد، می تواند سلامتی شما را به طور جدی تحت تاثیر قرار دهد. بنابراین لازم است تا حد امکان از بروز این عارضه جلوگیری کنید و در صورت بروز علائم کاهش قند خون، سریعا برای درمان آن اقدام کنید.

برای جلوگیری از خطر هیپوگلایسمی، لازم است در موارد زیر به طور مرتب قند خون اندازه گیری شود (با دستگاه گلوکومتر):
  • در روز های ابتدایی شروع مصرف داروهای کنترل قند خون؛
  • در صورت تعویض نوع داروی مصرفی؛
  • در روز های ابتدایی شروع استفاده از انسولین؛
  • در صورت تغییر نوع و یا دوز انسولین؛
  • در صورتی که وعده های غذایی را به موقع استفاده نکرده اید؛
  • در صورتی که مقدار غذایی مصرفی شما در یک یا چند وعده ی غذایی، کمتر از روزهای دیگر (کمتر از میزان مشخص شده توسط متخصصین تغذیه) بوده است؛
  • قبل از ورزش (بخصوص اگر دریافت های غذایی شما قبل از ورزش ناکافی یا نامنظم بوده است)؛
  • در صورتی که از نوشیدنی های الکلی استفاده می کنید.

همچنین میتوانید پس از هربار تجربه ی هیپوگلایسمی، شرایط خود قبل از کاهش قند خون را یادداشت کنید(شرایط روحی، تغذیه ای، میزان فعالیت بدنی و غیره) تا متوجه شوید چه عواملی می تواند باعث کاهش قند خون در شما شود. به این ترتیب می توانید با اجتناب از این عوامل، از ایجاد هیپوگلایسمی جلوگیری کنید.

اگر دچار کاهش قند خون (افت) شدم چه کاری باید انجام دهم؟

با اینکه پیشگیری از بروز هیپوگلایسمی بسیار اهمیت دارد اما ممکن است گاهی با این عارضه مواجه شوید. در این حالت پس از  بروز علائم کاهش قند خون یا مشاهده ی نتیجه ی اندازه گیری قند خون (کمتر از 70 میلی گرم در دسی لیتر)، لازم است سریعا برای درمان این عارضه و برطرف کردن علائم اقدام کنید. به طور معمول برای افزایش سریع قند خون توصیه می شود تا از 15 تا 20 گرم قند ساده (که سریعا در بدن به گلوکز تبدیل می شوند) استفاده کنید؛ به این منظور می توانید از ترکیبات زیر برای افزایش سریع قند خون استفاده کنید:

  • 1 لیوان آب قند (هر حبه قند متوسط دارای 5 گرم گلوکز است؛ بنابراین 3 تا 4 حبه قند متوسط می تواند 15 تا 20 گرم قند را برای بدن فراهم کند)؛
  • 1 عدد آبنبات؛
  • 4 تا 6 عدد قرص های جویدنی گلوکز یا 1 ژل کامل گلوکز؛
  • 1 تا 1.5 لیوان آبمیوه.
پس از مصرف ترکیبات قندی:

پس از مصرف ترکیبات قندی لازم است 15 دقیقه بعد، مجددا قند خون را اندازه گیری کنید. در صورتی که قند خون افزایش بافته بود و بیشتر از 70 میلی گرم در دسی لیتر بود، به این معناست که هیپوگلایسمی برطرف شده است. اما در صورتی که قند خون پس از 15 دقیقه همچنان کمتر از 70 میلی گرم در دسی لیتر است، لازم است مجددا مواد غذایی ذکر شده  (15 تا 20 گرم قندساده) را مصرف کنید و پس از 15 دقیقه قند خون را اندازه گیری کنید. این کار را تا زمانی که قند خون بیشتر از 70 میلی گرم در دسی لیتر شود، ادامه دهید.

در صورتی که پس از مصرف ترکیبات قندی، میزان قند خون افزایش نیافت یا علائم هایپوگلایسمی برطرف نشد، حتما به پزشک مراجعه کنید.

اندازه گیری مداوم قند خون:

یکی از روش هایی برای اندازه گیری قند خون مورد استفاده قرار میگیرد، اندازه گیری مداوم قند خون (continuous glucose monitor CGM) با استفاده از دستگاه قند خون کاشتنی است. در این روش با قرار گیری یک حسگر بسیار کوچک در زیر پوست ناحیه ی شکم یا بازو، قندخون به طور مرتب اندازه گیری میشود و میتواند در صورت کاهش قند خون شما را مطلع سازد. در صورتی که به طور مرتب هیپوگلایسمی را تجربه میکنید می توانید با پزشک درباره ی استفاده از این دستگاه، مشورت کنید.

منابع:

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hypoglycemia/symptoms-causes/syc-20373685

فهرست پیشنهادی مطالعه مقالات دیابت:

  1. کلیات دیابت
  2. علت دیابت
  3. علائم دیابت
  4. آزمایش قند خون
  5. عوارض دیابت
  6. کاهش قند خون
  7. ورزش و دیابت
مرضیه پورکرمان

مرضیه پورکرمان

عضو تیم تحقیق و توسعه اچ پازل

کارشناس ارشد تغذیه و رژیم درمانی از دانشگاه شهید بهشتی تهران